عمل و رفتار افراد متناسب با افكار آنهاست . اين افكار محصول زندگى مادى ايشان است و به طبقهء معينى مربوط مىشود . از اين بيان نبايد تصور كرد كه تنها دو طبقه در اجتماع وجود دارد . طبقات مختلفى هست كه تنها دو قسمت آنها با يكديگر در ستيزه و جدال هستند : بورژوازى و پرولتاريا « 1 » اين هم كه ديگر بيشتر روغن داغ مىكند ، مىگويد طبقات ديگر وجود دارند ولى آنها در اين موتور تاريخ تأثير ندارند و تنها اين دو طبقه در عصر ما تأثير دارند . پس بايد نتيجه گرفت كه افكار ، نمايش طبقات است . جامعه به طبقاتى تقسيم مىشود كه با هم مبارزه دارند . به اين ترتيب اگر به افكارى كه مردم در جامعه دارند توجه شود ، ملاحظه خواهد شد كه اين افكار با هم تصادم و اختلاف دارند و در پردهء اين افكار ، طبقاتى ديده مىشود كه آنها هم در مبارزه و معارضه هستند . آيا واقعاً همهء جنگهاى فكرى و عقيدتى كه در دنيا وجود دارد جنگهاى طبقاتى است و ريشهء طبقاتى دارد ؟ آيا اين جنگى كه الآن بين مساجد جنوب شهر و حسينيهء ارشاد رخ داده ، از نظر تحليل ديالكتيكى به ريشهء طبقاتى برمىگردد ؟ كسى مىتواند اين‌جور تحليل كند ؟ . - طبقات فكلى و معمّم . نه ، طبقه‌اى كه اين آقايان مىگويند . طبقهء فكلى و معمّم كه دو طبقه نمىشود . - فكلى بورژواست ، معمّم پرولتر . اينها كه اسم گذارى است . ممكن است شما عكسش را بگوييد . اگر اينها

--> ( 1 ) همان مأخذ ، ص 198